🔄 Uwaga: Oryginalny post pochodzi z portalu Physio Meets Science. Poniżej znajduje się tłumaczenie jego treści na język polski, przygotowane z myślą o fizjoterapeutach, również tych, którzy nie korzystają z mediów społecznościowych. Oryginalny post osadziłem na końcu wpisu. Zachęcam do śledzenia Physio Meets Science oraz portalu fizjostec.pl.

Właśnie opublikowano 🔥
Skuteczność treningu siły mięśnia czworogłowego uda u dorosłych z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego 🦵: przegląd systematyczny

👫Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego to powszechna choroba zwyrodnieniowa charakteryzująca się zwężeniem szpary stawowej, powstawaniem osteofitów i degradacją chrząstki, prowadząca do bólu, sztywności i ograniczonej ruchomości (Heidari, 2011). Gonartroza dotyka około 364,58 miliona osób na świecie i istotnie przyczynia się do niepełnosprawności, szczególnie wśród osób starszych – objawową chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych stwierdza się u 13% kobiet i 10% mężczyzn powyżej 60. r.ż. (Cui i in., 2020; Li i in., 2024). Osłabienie mięśnia czworogłowego, jako modyfikowalny czynnik ryzyka, nasila obciążenia stawu i ból, zaburzając dystrybucję sił podczas aktywności obciążeniowych (Segal i in., 2010; Alshahrani & Reddy, 2023).

📘Nowy przegląd systematyczny autorstwa Hegde i wsp. (2025) ocenia skuteczność ćwiczeń wzmacniających mięsień czworogłowy jako elementu programów wzmacniania kończyny dolnej w redukcji bólu i poprawie funkcji u dorosłych z KOA, odnosząc się do rozbieżności w dotychczasowej literaturze.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40462206/

🩺 Materiał i metody
Przegląd przeprowadzono w sposób usystematyzowany — 7 lutego 2025 roku przeszukano bazę PubMed pod kątem darmowych, pełnotekstowych randomizowanych badań klinicznych (RCT) z ostatnich pięciu lat, opublikowanych w języku angielskim i dotyczących ludzi. Wyszukiwanie oparto na schemacie PICO: populacja (dorośli z KOA), interwencja (ćwiczenia wzmacniające kończyny dolne, w tym mięsień czworogłowy), porównanie (inne formy fizjoterapii lub leczenie niefizjoterapeutyczne), wynik (redukcja bólu).
Uwzględniono badania zawierające ćwiczenia wzmacniające czworogłowy i oceniające ból; wykluczono te, które ich nie zawierały. Jakość oceniono przy użyciu narzędzia Joanna Briggs Institute (JBI); uwzględniono tylko RCT z wynikiem ≥80%.

📊 Wyniki
Spośród 10 314 zidentyfikowanych prac, przesiano 258 RCT, z czego 27 poddano ocenie pełnotekstowej. Do analizy włączono 9 RCT (JBI >80%).
Badani (50–75 lat) byli głównie kobietami – zgodnie z wyższą częstością KOA u tej płci. Ból oceniano za pomocą:
– WOMAC (n=4)
– skali VAS (n=3)
– KOOS (n=2)
– NRS (n=1)
Większość badań pochodziła z krajów o średnio wysokim poziomie dochodów (n=5). Grupy porównawcze obejmowały:
– leczenie farmakologiczne (n=1)
– elektroterapię (n=2)
– ćwiczenia (n=2)
– ćwiczenia + elektroterapia (n=2)
– inne (n=2)

🔑 Kluczowe wyniki RCT:
▶️ Knoop et al. (2022): trening oporowy redukował ból i poprawiał funkcję (efekt: 2,668; JBI: 12/13)
▶️ Yuenyongviwat et al. (2020): ćwiczenia czworogłowego solo lub z odwodzicielami biodra były skuteczne (efekt: 0,4630; JBI: 12/13)
▶️ Moezy et al. (2024): NMES (Neuromuscular Electrical Stimulation) + ćwiczenia lepsze niż NMES lub ćwiczenia oddzielnie (efekt: 1,9022; JBI: 13/13)
▶️ Abed et al. (2024): ćwiczenia + fonoforeza metforminą poprawiały ROM i redukowały ból (efekt: 3,0583; JBI: 12/13)
▶️ Rizvi et al. (2023): ćwiczenia poliwagalne + czworogłowy zmniejszały ból i sztywność (efekt: 3,27; JBI: 11/13)
▶️ Messier et al. (2021): trening o wysokiej i niskiej intensywności równie skuteczny (efekt: 0,9581; JBI: 11/13)
▶️ Jorge et al. (2023): PBM nie wnosił dodatkowych korzyści do ćwiczeń (efekt: 1,495; JBI: 13/13)
▶️ Bennell et al. (2020): ćwiczenia bez i z obciążeniem skuteczne; bez obciążenia korzystniejsze u osób otyłych (efekt: 1,3805; JBI: 12/13)
▶️ Rafiq et al. (2021): ćwiczenia bez obciążenia zmniejszały ból u osób otyłych (efekt: 0,56002; JBI: 11/13)

🏋️‍♀️ Skuteczne ćwiczenia: uniesienie wyprostowanej nogi, końcowy wyprost kolana, ruchy w otwartym/zamkniętym łańcuchu kinetycznym wykonywane przez 8–12 tygodni. Połączenie ćwiczeń czworogłowego z odwodzicielami, NMES (Neuromuscular Electrical Stimulation), MFPH (Metformin Phonophoresis) lub ćwiczeniami poliwagalnymi poprawiało efekty.

✅ Dyskusja
Przegląd potwierdza, że wzmacnianie mięśnia czworogłowego, jako część programu ćwiczeń kończyny dolnej, znacząco zmniejsza ból i poprawia funkcję w KOA. Zgodne jest to z wytycznymi OARSI zalecającymi ćwiczenia jako podstawową niefarmakologiczną interwencję (Lim i in., 2024; Turner i in., 2020).
Trening ten poprawia kontrolę nerwowo-mięśniową, stabilizację stawu i siłę mięśni, zmniejszając obciążenia kompresyjne w stawie kolanowym. Ćwiczenia bez obciążenia były szczególnie korzystne dla osób z otyłością. Połączenie ćwiczeń z terapiami wspomagającymi (wzmacnianie odwodzicieli biodra, NMES, MFPH) dawało często lepsze wyniki, wskazując na efekt synergii (Moezy i in., 2024; Abed i in., 2024).

🚫 Ograniczenia:
Brak długoterminowej obserwacji (zakres 8–24 tygodni) ogranicza możliwość oceny trwałości efektów. Różnorodność protokołów interwencji, cech uczestników (np. BMI, stopień zaawansowania choroby zwyrodnieniowej) oraz grup kontrolnych utrudniała bezpośrednie porównania. Przewaga kobiet w próbach może ograniczać możliwość uogólnienia wyników na populację mężczyzn. Różnice w zalecanych parametrach ćwiczeń (częstotliwość, intensywność, progresja) oraz zróżnicowana odpowiedź indywidualna podkreślają potrzebę personalizacji terapii (Turner i in., 2020; Thomas i in., 2022).

💡 Wnioski:
Wzmacnianie mięśnia czworogłowego, jako element ćwiczeń kończyny dolnej, stanowi skuteczną strategię niefarmakologiczną w redukcji bólu i poprawie funkcji u osób z gonartrozą. W programowaniu rehabilitacji zaleca się uwzględnienie takich ćwiczeń jak uniesienie wyprostowanej nogi, końcowy wyprost kolana oraz ćwiczenia w otwartych i zamkniętych łańcuchach kinematycznych (prowadzonych przez 8–12 tygodni). Najlepsze efekty przynoszą interwencje dostosowane indywidualnie, uwzględniające m.in. otyłość i zaawansowanie choroby, a także łączące ćwiczenia czworogłowego z terapiami wspomagającymi. Przyszłe badania powinny koncentrować się na efektach długoterminowych, standaryzowanych protokołach oraz indywidualnie dopasowanych zaleceniach ćwiczeń, aby uwzględnić zróżnicowany charakter choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego.

📒 Piśmiennictwo

• Abed, M. S., et al. (2024). Effects of metformin phonophoresis and exercise therapy on pain, range of motion, and physical function in chronic knee osteoarthritis. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 19(1), 689.
• Alshahrani, M. S., & Reddy, R. S. (2023). Quadriceps strength, postural stability, and pain mediation in bilateral knee osteoarthritis. Diagnostics, 13(19), 3110.
• Bennell, K. L., et al. (2020). What type of exercise is most effective for people with knee osteoarthritis and co-morbid obesity? Osteoarthritis and Cartilage, 28(6), 755–765.
• Chao, J., et al. (2021). Effect of systematic exercise rehabilitation on patients with knee osteoarthritis. Cartilage, 13(1_suppl), 1734S–1740S.
• Cui, A., et al. (2020). Global, regional prevalence, incidence and risk factors of knee osteoarthritis in population-based studies. eClinicalMedicine, 29.
• Heidari, B. (2011). Knee osteoarthritis prevalence, risk factors, pathogenesis and features: Part I. Caspian Journal of Internal Medicine, 2(2), 205.
• Jorge, A. E. S., et al. (2023). Photobiomodulation does not provide incremental benefits to patients with knee osteoarthritis who receive a strengthening exercises program. Brazilian Journal of Physical Therapy, 27(4), 100519.
• Knoop, J., et al. (2022). Stratified exercise therapy does not improve outcomes compared with usual exercise therapy in people with knee osteoarthritis. Journal of Physiotherapy, 68(3), 182–190.
• Lim, A. Y., et al. (2024). The Effects of Resistance Training on Pain, Strength, and Function in Osteoarthritis: Systematic Review and Meta‐Analysis.” Journal of Personalized Medicine 14, no. 12: 1130. https://doi.org/10.3390/jpm14121130.
• Moezy, A., et al. (2024). A controlled randomized trial with a 12-week follow-up investigating the effects of medium-frequency neuromuscular electrical stimulation on pain, VMO thickness, and functionality in patients with knee osteoarthritis. BMC Musculoskelet Disord 20;25(1):158
• Rafiq, M. T., et al. (2023). Short-Term Effects of Strengthening Exercises of the Lower Limb Rehabilitation Protocol on Pain, Stiffness, Physical Function, and Body Mass Index among Knee Osteoarthritis Participants Who Were Overweight or Obese: A Clinical Trial. The Scientific World Journal, 2021, 6672274
• Rizvi, S. A., et al. (2023). Polyvagal-based exercises combined with quadriceps strengthening in females with knee osteoarthritis. Sci Rep 3;13(1):18964..
• Segal, N. A., et al. (2010). Quadriceps weakness in knee osteoarthritis: The effect on pain and disability. Arthritis Care & Research, 62(10), 1412–1419.
• Thomas, E., et al. (2022). Hip abductor strengthening in knee osteoarthritis: A systematic review. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 52(2), 89–98.
• Turner, M. N., et al. (2020). The role of resistance training dosing on pain and physical function in individuals with knee osteoarthritis: A systematic review. Sports Medicine.
• Yuenyongviwat, V., et al. (2020). Effect of hip abductor strengthening exercises in knee osteoarthritis: A randomized controlled trial. BMC Musculoskeletal Disorders, 21, 561.